भुवनेश्वर, ओडिशा, ओडिशाको भुवनेश्वरस्थित कालीङ्गा इन्स्टिच्युट अफ इन्डस्ट्रियल टेक्नोलोजी (KIIT) मा फेरि एक नेपाली विद्यार्थीको मृत्यु भएपछि सो विश्वविद्यालयको सुरक्षास्थिति र अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूको अवस्थामाथि फेरि प्रश्न उठेको छ।

विरगञ्जकी १८ वर्षीया प्रथम वर्ष बी.टेक कम्प्युटर साइन्सकी छात्रा प्रिशा साह मे १ को साँझ आफ्नै होस्टेल कोठामा झुण्डिएको अवस्थामा फेला परेकी हुन्। यो तीन महिनामा सो विश्वविद्यालयमा दोस्रो नेपाली छात्राको मृत्यु हो।

घटनाको विवरण

साँझ ७ बजे भएको होस्टेलको उपस्थिति कलमा प्रिशाको प्रतिक्रिया नआएपछि होस्टेल प्रशासनले उनको कोठा जाँच गर्दा झुण्डिएको अवस्थामा भेटिएको थियो। त्यसपछि ८:१० बजे प्रहरीलाई जानकारी दिइएको थियो। भुवनेश्वर-कटकका प्रहरी आयुक्त एस. देवदत्त सिंहले “प्रारम्भिक अनुसन्धानमा आत्महत्या देखिएको” जनाएका छन्। कोठाबाट कुनै सुसाइड नोट फेला परेको छैन। मृतकको शव एआईआईएमएस, भुवनेश्वर पठाइएको छ, जहाँ शुक्रवार उनका आफन्तहरूको उपस्थितिमा पोष्टमार्टम गरिनेछ।

फेब्रुअरीको घटना र त्यसपछिको असर

यसअघि फेब्रुअरी १६ मा २० वर्षीया प्रकृति लम्सालको पनि त्यही विश्वविद्यालयको होस्टेल कोठामा मृत्यु भएको थियो। लम्साल तेस्रो वर्ष कम्प्युटर साइन्सकी छात्रा थिइन्। उनले २०२४ को मार्चमा एक भारतीय विद्यार्थी अद्विक श्रीवास्तवविरुद्ध यौन दुर्व्यवहारको उजुरी दिएकी थिइन्, तर विश्वविद्यालयले त्यसमा कुनै ठोस कदम नचालेको आरोप लागेको छ।

उनको मृत्युपछि श्रीवास्तवलाई आत्महत्या गर्न दुरुत्साहन गरेको अभियोगमा पक्राउ गरियो र हाल न्यायिक हिरासतमा छन्।

विद्यार्थी आन्दोलन र प्रशासनिक कारबाही

प्रकृति लम्सालको मृत्युपछि विश्वविद्यालयभित्र ठूलो आन्दोलन चर्कियो। नेपाली विद्यार्थीहरूले प्रशासनमाथि गम्भीर लापरबाहीको आरोप लगाउँदै आन्दोलन गरे। यस क्रममा सयौं नेपाली विद्यार्थीहरूलाई जबरजस्ती होस्टेलबाट निकालेर रेलवे स्टेसनमा छोडिएको आरोपसमेत लाग्यो।

यसपछि ओडिशा सरकारले कडा कदम चाल्दै १० जना विश्वविद्यालयका कर्मचारी, सुरक्षाकर्मी र वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई पक्राउ गर्‍यो। केहीलाई पछि धरौटीमा रिहा गरिएको छ।

मानव अधिकार आयोग र सुधार पहल

भारतको राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग (NHRC) ले घटनाको स्थलगत अनुसन्धान सुरु गरेको छ। त्यसैगरी, ओडिशा सरकारले गृह विभागका अतिरिक्त मुख्य सचिवको अध्यक्षतामा उच्चस्तरीय समिति गठन गरेर सुधार सिफारिस गर्ने काम अघि बढाएको छ।

विदेशी विद्यार्थीहरूको हितमा काम गर्न ओडिशा उच्च शिक्षाशाखाले ‘अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थी सहायता सेल’ पनि स्थापना गरेको छ, जसले विदेशी विद्यार्थीहरूलाई सहयोग र सुरक्षाको प्रत्याभूति दिनेछ।

कूटनीतिक सम्वाद र नेपाल सरकारको प्रतिक्रिया

नेपाल सरकारको तर्फबाट परराष्ट्र मन्त्री अरजु राणा देउवाले प्रिशा साहको मृत्युप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै घटनाको पूर्ण छानबिनको माग गरेकी छन्। भारतका लागि नेपाली राजदूत डा. शंकर प्रसाद शर्मा पनि भारतको विदेश मन्त्रालय, ओडिशा सरकार, प्रहरी प्रशासन र विश्वविद्यालयसँग समन्वय गरिरहेको जानकारी दिएका छन्।

यसअघि पनि प्रकृति लम्सालको घटनामा नेपालका पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले भारतीय विश्वविद्यालयमा नेपाली विद्यार्थीप्रति गरिएको व्यवहारप्रति चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।

निष्कर्ष

पछिल्ला दुई घटनाले भारतमा अध्ययनरत अन्तर्राष्ट्रिय विद्यार्थीहरूको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। नेपाली विद्यार्थीहरूप्रति भएको व्यवहार, उजुरीको बेवास्ता र सुरक्षाको कमीप्रति आम चासो बढेको छ। यी घटनाले शैक्षिक संस्थामा न्याय, जवाफदेहीता र सुरक्षित वातावरणको खाँचो अत्यन्त जरुरी रहेको स्पष्ट पारेका छन्।